Oda al sentido perdido - Jaris Vlavianós

Oda al sentido perdido

(Traducción al español de Virginia López Recio)






ТЕРАТ-ΟΜΟΡΦΗ


Σε ἐπιστολή πρός τόν πατέρα του

μέ ἡμερομηνία 23 Ιουνίου 1871

μεταξύ ἄλλων γράφει:

«Σήμερα γνώρισα ἐπιτέλους τήν Τζώρτζ Ἔλιοτ.

Εἶναι ὄντως, ὅπως ὅλοι λένε στο Λονδίνο,

τρομακτικά ἄσχημη, ἀποτρόπαιη σχεδόν.

"Όμως μέσα σ' αὐτὴν τὴν ἀσχήμια

κατοικεῖ μιὰ ἐκθαμβωτική ὀμορφιά.

Μόλις ἀρχίζει να μιλάει σε κυριεύει ἀμέσως,

και στο τέλος δέν μπορεῖς παρά να νιώσεις

ἐρωτευμένος μαζί της.

Ἐκεῖνο τὸ βράδυ ἡ Ἔλιοτ

σημείωνε στο ἡμερολόγιό της:

«Τό ἀπόγευμα ἦρθε νὰ μὲ ἐπισκεφθεῖ

ἕνας νεαρός ᾿Αμερικανός, ὀνόματι Χένρυ Τζαίημς.

Ἰσχυρίζεται ὅτι εἶναι συγγραφέας.

᾿Από τον τρόπο πού μέ κοιτοῦσε καθώς μιλούσαμε

ἤξερα τί σκεφτόταν:

«Πῶς εἶναι δυνατόν μια τερατόμορφη γυναίκα

νὰ ἔχει δημιουργήσει ἕνα πλάσμα τόσο ὑπέροχο,

τόσο τέλειο, ὅπως ἡ Δωροθέα Μπρούκ;»

῎Αν εἶναι ὄντως συγγραφέας

καί καταφέρει να γράψει κανένα καλό μυθιστόρημα,

θα πάρει τὴν ἀπάντηση.

BELLA-BESTIA


En carta a su padre

con fecha 23 de junio de 1871

entre otras cosas, escribe:

«Hoy he conocido por fin a George Eliot.

Es de verdad, como todos dicen en Londres,

horrorosamente fea, casi abominable.

Sin embargo, dentro de esa fealdad

habita una belleza deslumbrante.

Apenas empieza a hablar, te conquista de inmediato,

y al final no puedes más que sentirte

enamorado de ella.

Aquella noche Eliot

anotaba en su agenda:

«Por la tarde vino a visitarme

un joven americano, de nombre Henry James.

Afirma que es escritor.

Por el modo de mirarme al hablar

sabía lo que pensaba:

«¿Cómo es posible que una mujer bella-bestia

haya creado un ser tan extraordinario,

tan perfecto, como Dorotea Brooke?»

Si de verdad es escritora

y logra escribir alguna buena novela,

habrá respuesta.

*

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΛΑΙΜΗΤΟΜΟΥ


Καί εἴκοσι χρόνια ἀργότερα,

στο διαβόητο Λάντσμπεργκ,

τη φυλακή ὅπου ὁ Χίτλερ το ΄24,

ἔγραψε το μανιφέστο τοῦ μίσους,

βρίσκοντας βολικό πάτημα

στο ἀντισημιτικό παραλήρημα

τῶν «μεγάλων φιλοσόφων τοῦ ἔθνους»

-Κάντ, Φίχτε, Χέγκελ-,

ἕνας ἄλλος φιλόσοφος,

ὄχι ὅμως τόσο πατριώτης,

ὁ Κούρτ Χοῦμπερ,

περίμενε στωικά στο κελί του

νὰ ἔρθει καί ἡ δική του σειρά.

Στόν λίγο χρόνο πού τοῦ ἀπέμενε

μελετοῦσε ξανά τόν ἀγαπημένο του Λάιμπνιτς,

προσπαθώντας να κατανοήσει τη φύση τοῦ κακοῦ

«αὐτή τή λάθος νότα,

στο ἀγγελικό κοντσέρτο τῆς ζωῆς».


Εἶχε καταδικαστεῖ ἐπ' ἐσχάτη προδοσία,

ἐπειδή ὡς μέλος τῆς μυστικῆς ὀργάνωσης «Weisse Rose»,

εἶχε βοηθήσει τη Σόφι Σόλ

κι ἄλλους φοιτητές του

νὰ συντάξουν ἀντιναζιστικές προκηρύξεις

πού καλοῦσαν τή γερμανική νεολαία

νὰ ἐξεγερθεῖ κατά τοῦ «ἐγκληματικοῦ καθεστῶτος».


Δολοφονήθηκε στις 13 Ιουλίου τοῦ ‘43

Δυό μῆνες ἀργότερα ἡ Κλάρα Χοῦμπερ

δέχτηκε μιὰ ἐπίσκεψη ἀπό τήν Γκεστάπο.

Τῆς ἀνακοίνωσαν ὅτι ὡς σύζυγος προδότη

δὲν ἐδικαιοῦτο να λαμβάνει τη σύνταξή του

καί ἐπιπλέον ὅτι ὄφειλε στο γερμανικό κράτος

μισθούς δύο μηνών –

για τα «έξοδα συντήρησης τῆς λαιμητόμου».

MANTENIMIENTO DE GUILLOTINA[1]


Y veinte años después,

en la célebre Landsberg,

la cárcel donde Hitler el 24´

escribió el manifiesto del odio,

encontrando una excusa cómoda

al delirio antisemita

de “los grandes filósofos de la nación”

­Kant, Fichte, Hegel­,

otro filósofo,

pero no tan patriota,

Kurt Huber,

esperaba estoicamente en su celda

a que llegase su turno.

En el poco tiempo que le quedaba

estudiaba de nuevo a su querido Leibniz,

intentando comprender la naturaleza del mal

-“esta nota equivocada,

en el concierto angelical de la vida”.

Había sido condenado por alta traición,

ya que como miembro de la organización secreta “Weisse Rose”

había ayudado a Sophie Scholl

y a otros estudiantes suyos

a redactar panfletos antinazis

que llamaban a la juventud alemana

a sublevarse contra el “régimen criminal”.

Fue asesinado el 13 de julio del ´43.

Dos meses después Clara Huber

recibió una visita de la Gestapo.

Le informaron de que como cónyuge traidora

no tenía derecho a recibir su pensión

y además que debía al estado alemán

pagas de dos meses –

por los “gastos de mantenimiento de la guillotina”.

*

 «ΕΣΕΝΑ ΕΧΩ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΟΥ»

Στη Δήμητρα Χριστοδούλου

Οὔτε τὸ παιδαρέλι με τις μπούκλες καί τοὺς ἐκθηλυμένους τρόπους

οὔτε βέβαια ὁ αἱμοδιψής Σπαρτιάτης

τὴν ἀγάπησαν πραγματικά.

Ὁ ἕνας τὴν εἶδε σαν ἐξωτική καλλονή

πού θά 'κανε τους φίλους του στην Τροία

να σκάσουν ἀπό τή ζήλια,

ὁ ἄλλος σαν τρόπαιο

που μόλις το ξανάπιανε στα χέρια

θα 'κλεινε τα στόματα τῶν ἄξεστων ᾿Αχαιῶν.

Αὐτός πού τελικά θυσιάστηκε για χάρη της

δὲν ὑπῆρξε οὔτε σύζυγος οὔτε ἐραστής.

Κι ὅταν τὸν εἶδε νὰ κείτεται νεκρός μπροστά στα τείχη τῆς πόλης

κατάλαβε ποιός ἀνάμεσα σε ὅλους τοὺς νταήδες

ἦταν ὁ ἀληθινός ἥρωας,

ὁ ἄντρας που θ᾽ ἄξιζε νὰ εἶχε ἀκολουθήσει.

Καί τότε για πρώτη φορά

βλέποντας τὴν ᾿Ανδρομάχη νὰ ὀδύρεται για τον χαμό του,

σφίγγοντας στὴν ἀγκαλιά της τὸν μικρό τους γιό,

τη ζήλεψε, τη ζήλεψε βαθιά,

γιατί ἐκείνη τουλάχιστον εἶχε γευτεῖ τὸν ἔρωτα

ὅπως θα 'πρεπε να τον γεύεται μια γυναίκα σαν αὐτή –

μιά βασίλισσα.

A TI TENGO EN MI CORAZÓN

                                                                               A Dímitra Jristodulu

Ni el niñato de los bucles y las maneras amaneradas

ni por supuesto el sanguinario espartano

la quisieron realmente.

El uno la vio como belleza exótica

que haría a sus amigos en Troya

reventar de celos,

el otro como trofeo

que en cuanto lo cogiera de nuevo entre las manos

cerraría las bocas de los rudos aqueos.

El que finalmente se sacrificó por ella

no fue ni cónyuge ni amante.

Y cuando lo vio yacer muerto ante las murallas de la ciudad

entendió quién entre todos los fanfarrones

era el verdadero héroe,

el hombre al que merecía haber seguido.

Y entonces por primera vez

viendo a Andrómaca lamentar su pérdida,

apretando entre sus brazos a su hijo menor,

tuvo celos de ella, tuvo celos profundos,

porque ella, al menos, había saboreado el eros

como debiera saborearlo una mujer como aquella –

una reina.

*

BALL MASQUÉ


Για να γράψεις έναν στίχο

πρέπει πρώτα να γράψεις έναν άλλον.

Για ν’ απαγγείλεις το Σονέτο XVIII του Σαίξπηρ,

πρέπει πρώτα ν’ ακούσεις το αηδόνι του Κάτουλλου

να κελαηδάει  στον κήπο σου.

Για να περιγράψεις τις αποχρώσεις του πράσινου στο μήλο του Σεζάν,

πρέπει πρώτα ν’ αρπάξεις την παλέτα από τα χέρια του Βελάσκεθ.

Ξέρω τι σημαίνει να είσαι ερωτευμένος:

βουτάς από τον βράχο με το κεφάλι στη θάλασσα,

φτάνεις στον βυθό, χαϊδεύεις με τα δάχτυλα την άμμο,

και κοιτάζοντας τις ακτίνες του ήλιου να διαθλώνται στο νερό

βγαίνεις αργά-αργά στην επιφάνεια.

Όταν προφέρεις το όνομά της

είσαι ήδη κάποιος άλλος.

BAL MASQUÉ


Para escribir un verso

debes primero escribir otro.

Para recitar el Soneto XVIII de Shakespeare,

debes primero escuchar al ruiseñor

de Catulo cantar en tu jardín.

Para describir las tonalidades de verde en la manzana de

Cézanne,

debes primero agarrar la paleta de las manos de Velázquez.

Sé qué significa estar enamorado:

Te zambulles por la roca con la cabeza en el mar,

llegas al fondo, acaricias con los dedos la arena,

y mirando los rayos del sol refractar en el agua

sales poco a poco a la superficie.

Cuando pronuncias su nombre

ya eres otro.

*

ΩΔΗ ΣΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΝΟΗΜΑ


Καθώς περιφέρεσαι άσκοπα

στις αίθουσες της Tate,

το βλέμμα σου πέφτει ξαφνικά

σε πίνακα Άγγλου ζωγράφου.

(Το όνομά του και η χρονολογία αδιάφορη).

Πάνω σε ξύλινο τραπέζι έχει τοποθετήσει

ένα μπολ με φρούτα

 - μήλα και πορτοκάλια - και δίπλα μια κανάτα νερού.

(Τίποτα το εξαιρετικό.

Το θέμα γνωστό και τετριμμένο

από την εποχή των Φλαμανδών,

ώσπου το πινέλο του Σεζάν

να του δώσει άλλη διάσταση

δύο αιώνες αργότερα).

Αριστερά από τον πίνακα διαβάζεις:

«Still life with apples and oranges».

«Νεκρή φύση με...».

Εκεί που η αγγλική γλώσσα βλέπει ζωή

- ένα στιγμιότυπό της -

(«μη κουνιέσαι σε παρακαλώ»)

η δική σου βλέπει θάνατο,

την αργή αποσύνθεση της φύσης.

(Η λέξη συμπεριλαμβάνει και τον ζωγράφο

που είναι πλέον και αυτός μέρος της σύνθεσής του).

Διαφορά ιδιοσυγκρασίας

ή οπτικής;

Ή μήπως η οπτική καθορίζεται εντέλει 

από την ιδιοσυγκρασία;

Κάποιος θα ισχυριζόταν ότι «νεκρή φύση»

σημαίνει δυνατότητα αναγέννησης,

ενώ «still life»

ζωή για πάντα εγκιβωτισμένη

στην ακινησία μιας πόζας.

Κάποιος.

Αλλά εσύ πεινάς τώρα.

Ανοίγεις την τσάντα

και βγάζεις από μέσα ένα μήλο.

Το κρατάς για λίγο στην παλάμη σου.

Νιώθεις κάτω από την απαλή φλούδα

τη συμπαγή του δύναμη.

Καθώς ετοιμάζεσαι να το δαγκώνεις στα κρυφά

(ο φύλακας κοιτάζει αλλού)

σκέφτεσαι: «τι υπέροχη που είναι

μερικές φορές η νεκρή φύση».






ODA AL SENTIDO PERDIDO

                                                               A Anna Pataki

Mientras deambulas

por las salas del Tate,

tu mirada se topa de repente

con un cuadro de pintor inglés.

(Su nombre y cronología indiferentes)

Sobre una mesa de madera han colocado

un cuenco con frutas

-manzanas y naranjas- y al lado una jarra de agua.

(Nada extraordinario.

El tema conocido y trillado

desde la época flamenca

hasta el pincel de Cézanne

que le da otra proporción).

A la izquierda del cuadro lees:

“Still life with apples and oranges”.

«Naturaleza muerta con…»

-una instantánea suya-

(«no te muevas, por favor»)

la tuya ve muerte,

el principio de la descomposición de la naturaleza.

(La palabra incluye al pintor

que ya también es parte de la composición).

¿Diferencia de idiosincrasia

o de perspectiva?

¿O tal vez la perspectiva está finalmente determinada

por la idiosincrasia?

Alguien afirmaría que «naturaleza muerta»

significa posibilidad de renacer,

mientras “still life”

vida por siempre encajonada

en la inmovilidad de una pose.

Alguien.

Pero tú tienes hambre ahora.

Abres el bolso

y sacas de dentro una manzana.

La sostienes un rato en la palma de la mano.

Sientes bajo la suave cáscara

su fuerza sólida.

Mientras te preparas para morderla a escondidas

(el vigilante mira a otro lado)

piensas: «Qué maravillosa es

a veces la naturaleza muerta».

*

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΕΙΔΥΛΛΙΟ


Χαμήλωσε το βλέμμα.

Όταν η ομορφιά

εισβάλλει με τόση ορμή στη ζωή σου

μπορεί να σε καταστρέψει.

Τα δύο μυρμήγκια

που τώρα τρέχουν βιαστικά

δίπλα στα γυμνά σου πέλματα

θάβουν τα καλοκαιρινά τους όνειρα

βαθιά στο χώμα.

Το φορτίο που κουβαλάνε

δεν πρόκειται να τα συνθλίψει.

Έχουν μετρήσει καλά τις δυνάμεις τους.


Η σκιά σου σβήνει μέσα στη σκιά του δέντρου.

Μαύρο στο μαύρο.

Ενοχή που πρέπει να μείνει στο σκοτάδι

για να συνεχίζει να σε ορίζει.

Το θάμβος όμως αυτών των θραυσμάτων

μπορεί ακόμη να σε κρατήσει.

Δεν έχεις ανάγκη από επίθετα.

Από ανούσιες υπεκφυγές.

Κάθε ερώτηση είναι μια επιθυμία.

Κάθε απάντηση (το ξέρεις πια) μια απώλεια.

Μείνε εκεί που στέκεσαι.

Σε λίγο θα σε προσπεράσει.

Τα σύννεφα δεν ρωτούν πού.

Απλώς συνεχίζουν την πορεία τους.

IDILIO CICLÁDICO


Bajó la mirada.

Cuando la belleza

irrumpe con tanta

vehemencia en tu vida

puede destruirte.

Las dos hormigas

que ahora corren aprisa

al lado de tus plantas desnudas

entierran sus sueños estivales

en la tierra profunda.

La carga que soportan

no van a romperlos.

Bien han medido sus fuerzas.

Tu sombra se borra en la sombra del árbol.

Negro sobre negro.

Culpabilidad que debe quedar en la oscuridad

para seguir fijándote.

Sin embargo, el brillo de estos fragmentos

puede todavía sostenerte.

No tienes necesidad de adjetivos.

Por evasivas infundadas.

Cada pregunta es un deseo.

Cada respuesta (lo sabes ya) una pérdida.

Quédate allí donde te tienes en pie.

En breve te superará.

Las nubes no preguntan dónde.

Simplemente siguen su curso.

____________

Nota

[1] El 13 de octubre de 1944, Hans Leipelt, mitad hebreo, estudiante en el Departamento de Química de la Universidad de Mónaco, fue arrestado por las autoridades nazis y fue condenado a muerte, ya que intentaba mantener económicamente a la viuda de Kurt Huber, juntando dinero de sus estudiantes. Fue ejecutado el 29 de enero de 1945.

**

Jaris Vlavianós

El poeta griego nació en Roma en 1957. Estudió Economía y Filosofía en la Universidad de Bristol y Ciencias Políticas e Historia en la Universidad de Oxford. Ha publicado 11 libros de poemas y 3 de relatos. Ha traducido obras de grandes poetas americanos y europeos, como Walt Whitman, Εzra Pound, John Ashbery, William Blake, Zbigniew Herbert y Fernando Pessoa. Dirige la revista griega Poética. Su poemario Vacaciones en la realidad fue galardonado con el Premio de la Revista Diavazο (2010). En 2020 recibió el Premio Nacional de Poesía.