Canción nocturna - Stamatis Polenakis

Stamatis Polenakis




Canción nocturna




(Traducción al español de Virginia López Recio)







ΨΑΛΜΟΣ

Ο χορός, κάθε χορός, αγαπητή Ιρέν Νεμιρόφσκι

είναι πάνω σ` αυτή τη γη ένας χορός θανάτου.

Κάτι συνέβη εδώ και είναι τόσο ανεπανόρθωτο

που κάνει όλα μας τα παιδιά να γεννιούνται

νεκρά

ή μ` έναν αριθμό ανεξίτηλα χαραγμένο

πάνω στο δέρμα.

Το μόνο που θέλω να πω είναι ότι τίποτα 

δεν αλλάζει ποτέ

και ο κόσμος παραμένει αυτό που ήταν πάντοτε: 

μια απέραντη αίθουσα βασανιστηρίων

αλλά αυτό είναι κάτι που θα έπρεπε να ειπωθεί κάπως αλλιώς ∙    

ίσως σε μια διαφορετική γλώσσα

την οποία δεν γνωρίζω γιατί δεν υπάρχει ακόμα

 και πρέπει να την επινοήσω

αφού η αρχαία γλώσσα που μας δόθηκε κάποτε            

καταστράφηκε όπως ένα κουρελιασμένο παλτό

που δεν μας προστατεύει πια από το ψύχος∙

όπως ένα παλιό ζευγάρι παπούτσια

που λιώνουν έπειτα από αιώνες

 μάταιης περιπλάνησης.

Χρέος μας είναι να κάνουμε να ηχήσουν αληθινά

 οι λέξεις όπως κάποτε ήχησε

ο αστραπιαίος Λόγος του Θεού

 διαπερνώντας τα σύννεφα.







SALMO

El baile, todo baile, querida Irene Nemirovsky

es sobre esta tierra un baile de muerte.

Algo sucedió aquí y es tan irreparable

que hace que todos nuestros hijos nazcan muertos

o con un número imborrable grabado sobre la piel

Lo único que quiero decir es que nada cambia jamás

y el mundo sigue siendo lo que ha sido siempre:

Una enorme sala de torturas, pero esto es algo

que debería decirse de otra manera,

tal vez en una lengua distinta

que no conozco porque aún no existe

y he de inventarla ya que la lengua antigua

que una vez nos fue dada fue destruida

como abrigo hecho jirones

y ya no nos protege de la ola de frío;

como un viejo par de zapatos

que se deshace tras siglos

vagando inútilmente.

Obligación nuestra es hacer que suenen de verdad

las palabras como una vez sonó  

el Discurso relámpago de Dios

atravesando las nubes.




*



ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΠΡΟΣ ΘΑΝΑΤΟΝ


Το κερί που σήμερα κρατάς

αύριο θα σβήσει για πάντα, Ρεγγίνα.

Το κατάλευκο χέρι σου, το πρόσωπό σου

μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη

είναι το ποίημα που δεν θα γράψει κανείς.

Την τελευταία εικόνα σου θα τη θυμάμαι για πάντα.

Κύματα πάνω στα ερείπια της Ελσινόρης

βροχή από κατάμαυρη πέτρα των ηφαιστείων.

Η ομορφιά δεν μας ανήκει, Ρεγγίνα,

σε κανέναν άνθρωπο δεν ανήκει πια η ομορφιά

ό,τι αγγίζουμε ανήκει κατευθείαν στην τέφρα

αλλά αυτό είναι κάτι που εσύ δεν πρέπει

να καταλάβεις.

Αντίο Ρεγγίνα, ο κόσμος απομακρύνεται,

 ο κόσμος είναι το ποίημα

που δεν θα διαβάσει κανείς.

Αντίο Ρεγγίνα, αύριο θα ρίξω το δαχτυλίδι σου

στην αφρισμένη θάλασσα και όλα τα πράγματα

θα ξαναπάρουν τον δρόμο τους.

Μια μέρα θα πετάξουμε από πάνω μας τα πάντα

 και θ` απαλλαγούμε

από το αβάσταχτο φορτίο του κόσμου.

Αὕτη ἡ ἀσθένεια οὐκ ἔστι πρὸς θάνατον.

Εγώ ο Johannes Silentio

ετέλεσα γάμο με τη σιωπή.







ENFERMEDAD HACIA LA MUERTE

La vela que hoy sostienes

mañana se apagará para siempre, Regina.

Tu mano reluciente, tu rostro

en el espejo roto

es el poema que no escribirá nadie.

La última imagen tuya la recordaré para siempre.

Olas sobre las ruinas de Elsinor

lluvia de piedra negra de los volcanes.

La belleza no nos pertenece, Regina,

a ningún hombre pertenece ya la belleza

lo que tocamos pertenece directamente a la ceniza

pero eso es algo que tú no debes entender.

Adiós, Regina, el mundo se aleja,

el mundo es el poema

que no leerá nadie.

Adiós, Regina, mañana arrojaré tu anillo

al espumoso mar y todo

tomará de nuevo su camino.

Un día tiraremos todo sobre nosotros

y nos libraremos

de la insoportable carga del mundo.

Esta enfermedad no es hacia la muerte.

Yo Johannes Silentio

contraje matrimonio con el silencio.




*



ΕΠΕΤΕΙΟΣ

Σήμερα 14 Απριλίου ημέρα της αυτοκτονίας

 του Βλαδίμηρου Μαγιακόφσκι

σπρώχνω τη βάρκα μου στο σκοτεινό νερό

και κωπηλατώ ολομόναχος ως την άκρη του κόσμου

που ήδη μας περιμένει εκείνος που κουβάλησε

στους πελώριους ώμους του τον ίδιο του τον θάνατο

 εκείνος που διέσχισε με γρήγορο βήμα

τις παγωμένες στέπες φθάνοντας εκεί

που εμείς ποτέ δεν καταφέραμε να φθάσουμε:

στο μεγάλο προλεταριακό βασίλειο της αγάπης

κι εγώ που γράφω αυτό το ποίημα

σάς ομολογώ ότι κάποτε παρακολούθησα

 την κηδεία του σκαρφαλωμένος

πάνω στο κλαδί ενός πανύψηλου δέντρου

από το οποίο στάθηκε αδύνατο να με κατεβάσουν

και σημάδευα με πέτρες τα κεφάλια των υπουργών

που εκφωνούσαν τον επικήδειο

και δεν κατάφεραν να με πιάσουν ποτέ αλλά αργότερα

με συνέλαβαν επειδή έριχνα ψωμί

στα περιστέρια που λιμοκτονούσαν

 στην Κόκκινη Πλατεία

και σήμερα

έπειτα από τόσα χρόνια στέκομαι ξανά

μπροστά στον τάφο του Βλαδίμηρου Μαγιακόφσκι      

και αφήνω στο υγρό χώμα

τα λιγοστά μαραμένα λουλούδια που αγόρασα από το καλάθι

της φτωχής άρρωστης ανθοπώλιδος

 στέκομαι κάτω από τη βροχή και σκορπίζω

τα τελευταία μου μαραμένα λουλούδια στον τάφο

του Βλαδίμηρου Μαγιακόφσκι

μόνο και μόνο

επειδή τη βάρκα του έρωτα τη συνέτριψε η ζωή

κι έτσι θα σκορπίζω μέχρι το τέλος τα θλιμμένα

λουλούδια μου

μέχρι να με πάρει κι εμένα μια για πάντα ο διάολος

μαζί με όλα μου τα μισοτελειωμένα χειρόγραφα.







ANIVERSARIO

Hoy 14 de abril, día del suicidio

de Vladimir Mayakovski

arrastro mi barca por la oscura agua

y remo completamente solo hasta el extremo del mundo

allí donde nos espera el que soportó

en sus enormes hombros su propia muerte

aquel que atravesó a paso rápido

las estepas heladas llegando allí

donde nosotros jamás logramos llegar:

al gran reino del proletariado del amor

y yo que escribo este poema

os confieso que una vez seguí

su funeral encaramado

en la rama de un árbol muy alto

del que fue imposible que me bajaran

y marcaba con piedras las cabezas de los ministros

que pronunciaban la oración fúnebre

y no consiguieron atraparme jamás

pero más tarde

me arrestaron por echar pan

a las palomas que morían de inanición

en la Plaza Roja

y hoy

después de tantos años me detengo de nuevo

ante la tumba de Vladimir Maiakovski

y dejo en la tierra húmeda

las escasas flores marchitas que compré

del cesto de la pobre florista enferma

me detengo bajo la lluvia y esparzo

mis últimas flores marchitas

en la tumba de Vladimir Maiakovski

únicamente

porque la barca del amor la destrozó la vida

y así esparciré hasta el final mis tristes flores

hasta que también a mí, de una vez por todas,

me lleve el diablo

junto con todos mis manuscritos a medio terminar.




*



ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΝΥΧΤΑ

Αγαπητή μου Christine Delaney

θα ήθελα να μπορούσες να διαβάσεις τώρα

 αυτό το ποίημα που σου στέλνω

και που δεν είναι άλλο από μια μάταιη απάντηση

 σ` εκείνο το άλλο ποίημα, το αποχαιρετιστήριο

που είχες γράψει και μου χάρισες κάποτε

πριν από τόσα πολλά χρόνια σε μιαν άλλη ζωή.

Εγώ ήμουν πολύ νέος τότε και έφευγα βιαστικά

 για άλλους τόπους

και ούτε μια φορά δεν κοίταξα πίσω μου.

Τώρα είναι πια πολύ αργά για να επιστρέψω

και δεν ξέρω τίποτα∙ ούτε καν

πού βρίσκεται ο τάφος σου.

Ίσως πλάι στην αγαπημένη σου

θάλασσα της Ιρλανδίας

στις γκρίζες αμμουδιές του Donegal

ανάμεσα στις πέτρες

ή ακόμα και στην έρημη νήσο Blasket

πέρα πιο μακριά και από τη γη των δακρύων

 εκεί όπου κάποτε ρακένδυτοι ψαράδες

είδαν μια νύχτα με πυκνή ομίχλη

τον Ιησού να περνά περπατώντας

 πάνω από τα κύματα.

Τώρα είναι πια πολύ αργά για να επιστρέψω  

φτωχή μου φίλη Christine Delaney

και δεν ξέρω καν πού βρίσκεται ο τάφος σου.

Από σένα δεν έχει απομείνει τίποτε άλλο

απ` αυτό το θλιμμένο νανούρισμα

που ακούγεται καμιά φορά μέσα στην κατασκότεινη νύχτα

 κι ένας μικρός σταυρός

με μια μισοσβησμένη επιγραφή

που θα διαβάσει κάποτε τυχαία

 ένας μοναχικός οδοιπόρος

ή κάποιος που έχασε για πάντα τον δρόμο του.

Εικόνα περαστική της ζωής

 σε κράτησα όσο μπόρεσα.







CANCIÓN NOCTURNA

Mi querida Christine Delaney

quería que pudieras leer ahora

este poema que te mando

y que no es otra cosa que una respuesta inútil

a aquel otro poema de despedida

que habías escrito y que me regalaste una vez

hace tantísimos años en otra vida.

Yo era muy joven entonces y me iba aprisa

a otros lugares

y ni una vez miré hacia atrás.

Ahora es ya muy tarde para regresar

y no sé nada; ni siquiera

dónde se encuentra tu tumba.

Tal vez al lado de tu querida

mar de Irlanda

en las playas de arena gris de Donegal

entre las piedras

o incluso en la isla desierta Blasket

más lejos que la tierra de las lágrimas

allí donde una vez pescadores andrajosos

vieron en una noche de densa niebla

a Jesús pasar andando

sobre las olas.

Ahora ya es muy tarde para regresar

pobre amiga, Christine Delaney

y no sé ni dónde se halla tu tumba.

De ti no ha quedado más

que esta triste nana

que se escucha alguna vez

en la noche oscura

y una pequeña cruz

con un epígrafe medio borrado

que alguna vez leerá casualmente

algún caminante solitario

o alguien que perdió para siempre su camino.

Imagen pasajera de la vida

te guardé cuanto pude.




*



ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

Ακόμα κι έτσι, η Ιστορία θα μπορούσε

να μεταμορφωθεί στον τόπο της ευτυχίας μας

όταν εκείνο το βράδυ διωγμένοι για πάντα

απ` τον παράδεισο

κατάκοποι και μουσκεμένοι απ` τη βροχή

βρήκαμε καταφύγιο, αγάπη μου,

σ` ένα μισογκρεμισμένο πανδοχείο

που από ένα παράξενο παιχνίδι της μοίρας

ήταν το ίδιο στο οποίο πέρασαν την τελευταία

 νύχτα της ζωής τους

ο Κλάιστ και η Ενριέττε Φόγκελ

πριν από πολλά χρόνια

και ανεβήκαμε την ίδια σκοτεινή σκάλα

 που έτριζε κάτω απ` τα βήματά μας

αλλά τώρα το πανδοχείο ήταν εντελώς έρημο

και δεν υπήρχε άλλος κανείς παρά

μονάχα εσύ κι εγώ

κατάκοποι και μουσκεμένοι απ` τη βροχή

και όπως ο Κλάιστ είχε κρατήσει στα χέρια του

 κλαίγοντας το πρόσωπο της Ενριέττε

έτσι κι εγώ κράτησα το πρόσωπό σου

στα χέρια μου

κι έκλαψα με πικρά δάκρυα

γιατί ήξερα ότι μόλις ξημερώσει

θα σε χάσω για πάντα

και σ` έχασα πράγματι,

αφού λίγο πριν το ξημέρωμα

μας έβγαλε απότομα απ` το όνειρο

εκείνη η μοιραία πιστολιά

που ερχόταν από την άλλη μεριά της λίμνης

 και το μόνο που προφθάσαμε να δούμε

πριν μας σκεπάσει το αιώνιο σκοτάδι

 ήταν ένα σμήνος μαύρων πουλιών

που έφευγαν τρομαγμένα

κι από τότε ξόδεψα τη ζωή μου

ψάχνοντας μάταια να σε ξαναβρώ

και δεν έμαθα για σένα ποτέ τίποτα

 ούτε καν τ` όνομά σου.







MANUSCRITO DE UN ESCRITOR DESCONOCIDO

Incluso así, la Historia podría

transformarse en el lugar de nuestra felicidad

cuando aquella noche expulsados para siempre

del paraíso

fatigados y empapados por la lluvia

encontramos refugio, amor mío

en una posada medio derruida

que por un extraño juego del destino

era la misma en la que pasaron la última

noche de sus vidas

Kleist y Henriette Vogel

hace muchos años

y subimos la misma oscura escalera

que crujía bajo nuestros pasos

pero ahora la posada estaba totalmente desierta

y no había nadie más que

tú y yo

fatigados y empapados por la lluvia

Y así como Kleist había agarrado entre sus manos

llorando el rostro de Henriette

así también agarré yo tu rostro

entre mis manos

y lloré con lágrimas de amargura

porque sabía que apenas amaneciera

te perdería para siempre

y te perdí realmente,

ya que poco antes del amanecer

nos despertó bruscamente del sueño

aquel fatídico pistoletazo

que llegaba del otro lado del lago

y lo único que alcanzamos a ver

antes de que nos cubriera la eterna oscuridad

fue una bandada de pájaros negros

que se iban aterrorizados

y desde entonces empleé mi vida

en intentar inútilmente encontrarte de nuevo

y jamás supe nada de ti

ni tan siquiera tu nombre.




*



ΑΣΥΛΟ

Αργά ή γρήγορα, φθάνει πάντοτε η στιγμή

που ο ποιητής βλέπει το πρόσωπό του

μέσα στον καθρέφτη της τρέλας.

Αλλά εγώ, νόθος γιος

της δυστυχισμένης Καμίγ Κλωντέλ,

σμιλεύω μέσα στο σκοτάδι την πένθιμη προτομή της

 με λίγο χώμα κι αυτές τις ελάχιστες λέξεις.

Τίποτε άλλο δεν θέλω να θυμάμαι

παρά μόνο την τελευταία εικόνα της μητέρας μου∙

τα κάτασπρα μαλλιά της ας ανεμίζουν ξέπλεκα

στους αιώνες ενώ εκείνη στέκεται ακίνητη

στο χιονισμένο προαύλιο

νανουρίζοντας τρυφερά στην αγκαλιά της

 μια νεκρή γάτα.







ASILO

Rápido o lentamente, llega siempre el momento

en que el poeta ve su rostro

en el espejo de la locura.

Pero yo, hijo bastardo

de la desgraciada Camille Claudel,

cincelo en la oscuridad su busto fúnebre

con poca tierra y estas mínimas palabras.

No quiero recordar nada más

salvo la última imagen de mi madre;

su cabello radiante que ondea suelto

en la eternidad mientras ella permanece inmóvil

en el patio nevado

entonando con dulzura entre sus brazos una nana 

a un gato muerto.

***





Stamatis Polenakis

(1970). Poeta, dramaturgo, novelista y traductor, nacido en Atenas. Estudió en el Departamento de Literatura Española de la Universidad Complutense de Madrid. Desde 2002 hasta hoy ha publicado siete poemarios: La mano del tiempo (2002), Los caballos celestes de Franz Marc (2006), Notre-Dame (2008), Los escalones de Odesa (2012), La piedra gloriosa (2016), Las rosas de Mercedes (2016) y Birds in the night (2022); así como la novela La lucha con el ángel (2020) y dos obras teatrales: “Berlín” y “Viaje en invierno”, que han sido representadas con éxito en Atenas. Ha traducido, entre otros, la novela Los de abajo del mexicano Mariano Azuela y una antología poética del argentino Evaristo Carriego. Ha participado en festivales internacionales de poesía y en 2017 recibió el Premio Nacional de Poesía.

Los poemas que siguen pertenecen a su poemario La piedra gloriosa (2016), que se incluyen en la antología poética del autor: Luz oscura (RIL Editores - Centro de Estudios Bizantinos, Neogriegos y Chipriota, 2024), en versión de Virginia López Recio.