Regresaremos algún día - Radu Gyr
Regresaremos algún día; / Sin duda regresaremos. / Habrá atardeceres dorados, / Tal como los que había cuando nos fuimos. /
Radu Gyr
Regresaremos algún día
(Traducción al español de George Nina Elian)
ÎNDEMN LA LUPTĂ
Nu dor nici luptele pierdute,
nici rănile din piept nu dor,
cum dor acele brațe slute
care să lupte nu mai vor.
Cât inima în piept îți cântă
ce-nseamnă-n luptă-un braț răpus ?
Ce-ți pasă-n colb de-o spadă frântă
când te ridici cu-n steag, mai sus ?
Înfrânt nu ești atunci când sângeri,
nici ochii când în lacrimi ți-s.
Adevăratele înfrângeri,
sunt renunțările la vis.
LLAMADA A LA BATALLA
Ni las batallas perdidas
Ni las heridas en el pecho duelen tanto
Como el dolor de esos brazos débiles
Que ya no quieren luchar.
Mientras tu corazón siga latiendo con fuerza,
¿Qué importa perder un brazo en la batalla?
¿Qué te importa una espada que cae rota en el polvo
Mientras tú asciendes cada vez más alto con la bandera?
No estás derrotado cuando sangras,
Ni cuando tus ojos se llenan de lágrimas.
Las verdaderas derrotas
Son renunciar a los sueños.
*
RIDICĂ-TE, GHEORGHE, RIDICĂ-TE, IOANE!
Nu pentru-o lopată de rumenă pâine,
nu pentru pătule, nu pentru pogoane,
ci pentru văzduhul tău liber de mâine,
ridică-te, Gheorghe, ridică-te, Ioane!
Pentru sângele neamului tău curs prin şanţuri,
pentru cântecul tău ţintuit în piroane,
pentru lacrima soarelui tău pus în lanţuri,
ridică-te, Gheorghe, ridică-te, Ioane!
Nu pentru mânia scrâşnită-n măsele,
ci ca să aduni chiuind pe tăpșane
o claie de zări şi-o căciulă de stele,
ridică-te, Gheorghe, ridică-te, Ioane!
Aşa, ca să bei libertatea din ciuturi
şi-n ea să te-afunzi ca un cer în bulboane
şi zărzării ei peste tine să-i scuturi,
ridică-te, Gheorghe, ridică-te, Ioane!
Şi ca să pui tot sărutul fierbinte
pe praguri, pe prispe, pe uşi, pe icoane,
pe toate ce slobode-ţi ies inainte,
ridică-te, Gheorghe, ridică-te, Ioane!
Ridică-te, Gheorghe, pe lanţuri, pe funii!
Ridică-te, Ioane, pe sfinte ciolane!
Şi sus, spre lumina din urmă-a furtunii,
ridică-te, Gheorghe, ridică-te, Ioane!
¡LEVÁNTATE, GHEORGHE, LEVÁNTATE, IOAN!
No por una abundancia de pan bien horneado,
Ni por graneros llenos, ni por incontables hectáreas de tierra,
Sino por tu aire limpio y libre del mañana,
¡Levántate, Gheorghe, levántate, Ioan!
Por la sangre de tu pueblo, la que fluyó por las trincheras,
Por tu canción clavada en los clavos
Y por la lágrima de tu sol encadenada,
¡Levántate, Gheorghe, levántate, Ioan!
No por la ira reprimida en un crujir de dientes,
Sino para reunir, gritando de alegría en las colinas,
Un manojo de horizontes y un sombrero lleno de estrellas,
¡Levántate, Gheorghe, levántate, Ioan!
Para beber la libertad a sorbos de un cubo,
hundirse en ella como el cielo en los remolinos de las aguas,
Y sacudir sus albaricoqueros sobre ti,
¡Levántate, Gheorghe, levántate, Ioan!
Y para dejar todos tus besos ardientes
En umbrales, en porches, en puertas, en iconos
Y en todo lo que libremente venga a tu encuentro,
¡Levántate, Gheorghe, levántate, Ioan!
¡Levántate, Gheorghe, sobre las cadenas y las cuerdas!
¡Levántate, Ioan, sobre los huesos sagrados!
Y hacia arriba, hacia la última luz de la tormenta,
¡Levántate, Gheorghe, levántate, Ioan!
*
VOI N-AŢI FOST CU NOI ÎN CELULE
Voi n-aţi fost cu noi în celule
să ştiţi ce e viaţa de bezne,
sub ghiare de fiară, cu guri nesătule,
voi nu ştiţi ce-i omul când prinde să urle,
strivit de cătuşe la glezne.
Voi n-aţi plâns în palme, fierbinte,
străpunşi de cuţitul trădării.
Sub cer fără stele, în drum spre morminte,
voi n-aţi dus povara durerilor sfinte
spre slava și binele ţării.
În cântec cu noi laolaltă
trecând printre umbre pereţii,
voi n-aţi cunoscut frumuseţea înaltă
cum dorul irumpe, cum inima saltă
gonind după harpele vieţii.
Ce-i munca de braţe plăpânde,
ce-i jugul, ce-i rânjet de monstru,
cum scârţâie osul când frigul pătrunde,
ce-i foamea, ce-i setea, voi n-aveţi de unde
să spuneţi aproapelui vostru.
Voi nu ştiţi în crunta-nchisoare
cum minte speranţa şi visul,
când uşile grele se-nchid în zăvoare,
şi-n teama de groaznica lui încleştare
pe sine se vinde învinsul.
Aţi stat la ospeţe-ncărcate
gonind după fast şi orgoliu,
nici milă de noi şi nici dor, nici dreptate,
nici candel-aprinsă şi nici libertate,
doar ghimpii imensului doliu.
Aşa sunteţi toţi cei ce credeţi
că pumnul e singura faimă.
Făţarnici la cuget, pe-alături ne treceţi,
când noi cu obrajii ca pământul de vineţi,
gustăm din osândă şi spaimă.
Când porţile sparge-se-or toate
şi morţii vor prinde să urle,
când lanţuri şi ziduri cădea-vor sfărmate,
voi nu ştiţi ce-nseamnă-nvierea din moarte,
căci n-aţi fost cu noi în celule.
VOSOTROS NO ESTUVISTEIS
CON NOSOTROS EN LAS CELDAS
Vosotros no estuvisteis con nosotros en las celdas
para saber lo que es la vida en la oscuridad,
muriéndoos de hambre bajo las garras de las bestias;
No sabéis lo que es un hombre cuando empieza a gritar,
con los tobillos aplastados por los grilletes.
No llorasteis fervientemente con las manos en la cara
y atravesados por el cuchillo de la traición.
No llevasteis el peso de los santos dolores
bajo el cielo sin estrellas, camino a las tumbas,
por la gloria y el bien de la patria.
No conocisteis la cima de la belleza,
pues no cruzasteis los muros cantando con nosotros,
entre las sombras, y nunca supisteis
cómo el anhelo se desprende de las almas
y cómo el corazón salta corriendo tras las arpas de la vida.
No teneis forma de saber cómo explicarle
a vuestro prójimo
lo que es el trabajo duro para los brazos débiles,
lo que es el yugo, lo que es la sonrisa burlona del monstruo,
cómo crujen los huesos con el frío
y lo que es el hambre o la sed.
No sabéis cuán engañosos pueden ser la esperanza y los sueños
en la cruel prisión
cuando las pesadas puertas están cerradas con cerrojos,
y el derrotado, por miedo a su terrible lucha interior,
se vende a sí mismo.
Os sentasteis en mesas opulentas,
persiguiendo pompa y orgullo.
Para nosotros no hubo misericordia, ni anhelo, ni justicia,
ni vela encendida, ni libertad,
sino solo las espinas de un inmenso duelo.
Así sois vosotros, los que pensáis
que dar puñetazos es la única forma de alcanzar la fama.
Con pensamientos hipócritas, nos evitáis
mientras nosotros, con las mejillas tan lívidas como la tierra,
saboreamos la condena y el miedo.
Cuando todas las puertas se rompan
y los muertos empiecen a gritar,
cuando las cadenas y los muros se derrumben,
no sabréis lo que significa la resurrección de entre los muertos,
porque no estuvisteis con nosotros en las celdas.
*
IISUS ÎN CELULĂ
Azi-noapte Iisus mi-a intrat în celulă.
O, ce trist şi ce-nalt părea Crist!
Luna venea după El, în celulă
Şi-L făcea mai înalt şi mai trist.
Mîinile Lui păreau crini pe morminte,
Ochii adînci ca nişte păduri.
Luna-L bătea cu argint pe veştminte
Argintîndu-I pe mîini vechi spărturi.
Uimit am sărit de sub pătura sură:
– De unde vii, Doamne, din ce veac?
Iisus a dus lin un deget la gură
Şi mi-a făcut semn ca să tac.
S-a aşezat lîngă mine pe rogojină:
– Pune-mi pe răni mîna ta!
Pe glezne-avea urme de cuie şi rugină
Parcă purtase lanţuri cîndva.
Oftând şi-a întins truditele oase
Pe rogojina mea cu libărci.
Luna lumina, dar zăbrelele groase
Lungeau pe zăpada Lui, vărgi.
Părea celula munte, părea Căpăţînă
Şi mişunau păduchi şi guzgani.
Am simţit cum îmi cade capul pe mînă
Şi-am adormit o mie de ani…
Cînd m-am deşteptat din afunda genună,
Miroseau paiele a trandafiri.
Eram în celulă şi era lună,
Numai Iisus nu era nicăiri…
Am întins braţele, nimeni, tăcere.
Am întrebat zidul: nici un răspuns!
Doar razele reci, ascuţite-n unghere,
Cu suliţa lor m-au străpuns…
– Unde eşti, Doamne? Am urlat la zăbrele.
Din lună venea fum de căţui…
M-am pipăit… şi pe mîinile mele
Am găsit urmele cuielor Lui.
JESÚS EN LA CELDA
Anoche Jesús entró en mi celda.
¡Oh, qué triste y qué alto parecía Cristo!
La luna lo seguía hasta la celda
Y lo hacía aún más alto y triste.
Sus manos eran como lirios sobre las tumbas,
Y sus ojos, profundos como bosques.
La luna plateaba su ropa
Y las heridas en sus palmas.
Asombrado, salté de debajo de la manta gris:
—¿De dónde vienes, Señor? ¿De qué siglo?
Jesús se llevó suavemente un dedo a los labios
Y me hizo un gesto para que guardara silencio.
Se sentó a mi lado en la estera:
—¡Pon tu mano sobre mis heridas!
Tenía marcas de clavos y óxido en los tobillos,
Como si alguna vez hubiera llevado cadenas.
Suspirando, extendió sus cansados huesos
Sobre mi estera infestada de cucarachas.
La luna brillaba, pero las gruesas celosías
Se extendían sobre su nieve como rayas.
La celda parecía entonces una montaña, un Gólgota,
Y a su alrededor pululaban ratas y piojos.
Sentí que mi cabeza caía sobre mi brazo
Y me quedé dormido durante mil años...
Cuando emergí de las profundidades del abismo,
La paja olía a rosas.
Yo estaba en la celda, y la luna brillaba en el cielo,
Pero Jesús no estaba por ninguna parte...
Extendí los brazos: nadie. Silencio.
Le pregunté a la pared: ninguna respuesta.
Solo los fríos y afilados rayos de las esquinas
Me atravesaron con sus lanzas...
—¿Dónde estás, Dios? —grité a los bares.
Un humo de incienso se acercaba a mí desde la luna...
Me palpé... y en mis manos
Encontré las marcas de sus clavos.
*
CREZUL
Puneți-mi lanțuri și cătușe
Să sune scrâșnetul hain
Și mii de lacăte la ușe,
Eu cum am fost, așa rămân.
Surpați asupra-mi munți și ape,
Puteți chiar să mă spânzurați.
Cu grele, negre târnăcoape,
Credința nu mi-o sfărâmați.
Târâți-mă, de vreți, sub șanțuri
Și îngropați-mi trupul stins.
Eu simt ca Făt-Frumos, din lanțuri
Puteri adânci de neînvins.
Puteți să năpustiți tot iadul
Ca să mă frângă până-n miez.
Eu stau în viscole ca bradul
Și tare, tare ca un crez.
CREDO
¡Ponedme cadenas y grilletes,
—Que suene su cruel crujido—
Y miles de candados en la puerta!...
...Yo sigo siendo el mismo de antes.
Podéis hacer que montañas y aguas se derrumben sobre mí,
Incluso podéis ahorcarme,
Pero nadie puede quebrar mi fe,
Ni siquiera con pesados picos negros.
¡Arrastradme por las zanjas, si queréis,
Y enterrad mi cuerpo allí!
Siento, como el Príncipe Azul, que las cadenas
Me dan poderes invencibles.
Podéis invocar todo el infierno
Para quebrar mi esencia misma:
...Permanezco bajo la ventisca como un abeto
Y fuerte, fuerte como un credo.
*
CÂNTEC DE LEAGĂN
Dormi, copilul mamii, nani, nani,
a plecat și ultimul lăstun.
Ruginiră plopii și tufanii
și din temnița ce-i surpă anii
nu s-a mai întors tăticul bun.
Dormi, copilul mamii, toamna plânge
dezgolindu-și umărul rănit.
Cade frunza, cade și se frânge,
orice frunză-i lacrimă de sânge
și tăticul nu a mai venit.
Nani, nani, mâini de crin plăpânde,
la fereastră păsări plâng, și ploi.
Lupii beznelor rânjesc la pânde,
țara-i toată temnițe flămânde
și tăticu-i dus de lângă noi.
Nani, nani, tata nu mai vine,
maica stă cu sufletul răpus.
Cine să-ți mai spună basmul, cine
să-ți sărute pleoapele senine?
Mama plânge și tăticu-i dus.
L-au zvârlit în temniță dușmanii
pentru sfânta-i lege din străbuni.
Or să-i ningă peste tâmple anii.
Să crești mare, puiul mamii, nani,
neamul și părinții să-ți răzbuni.
CANCIÓN DE CUNA
¡Duerme, pequeñín de mamá, duerme ya!...
También la última golondrina se ha marchado volando.
Las hojas de los álamos y los robles se han vuelto de color herrumbroso,
pero papá aún no ha regresado
de la mazmorra que está arruinando sus años.
¡Duerme, hijo mío! El otoño llora,
mostrando su hombro herido.
La hoja cae... Cae y se rompe;
cada hoja es una lágrima de sangre,
y papá nunca volvió.
¡Duérmanse, frágiles manos blancas como el lirio!
Junto a la ventana, los pájaros y la lluvia lloran.
Los lobos de la oscuridad gruñen mientras acechan,
el país está lleno de mazmorras voraces
y papá ya no está entre nosotros.
Duérmete, papá no va a volver.
La madre espera con el corazón roto.
¿Quién queda para contarte el cuento de hadas? ¿Quién
queda para besar tus párpados serenos?
Mamá está llorando y papá se ha ido.
Sus enemigos lo arrojaron al calabozo
por la santa ley de sus antepasados,
Y los años espolvorearán nieve sobre sus sienes.
Duerme bien, pequeñín de mamá; crece grande y fuerte
para que puedas vengar a tu nación y a tus padres.
*
ÎNTREBARE
Adâncă-i noaptea, orele profunde.
Gemând, spre raftul cărților mă-ndrum
și-ntreb în șoaptă fiece volum:
Tu ești? Și cartea fuge și s-ascunde.
Plângând, întreb portretul ei acum:
Tu ești? și nici iubita nu-mi răspunde.
Îmi umplu cupa-n vin să mă scufunde,
întreb: Tu ești? Și cupa piere-n fum.
Și-ntreb și spada mea: Tu ești? Și tace.
Și cum mă prăbușesc în jilț înfrânt,
din zid o umbră albă se desface.
Mă-ntorc spre ea, cu sânge în cuvânt,
Și-n ochii lui Iisus e numai pace.
Întreb: Tu ești? și Umbra spune: Sunt!
PREGUNTA
La noche es oscura; las horas son profundas.
Entre gemidos, me dirijo a la estantería
Y le susurro a cada volumen:
«¿Eres tú?». Y el libro sale corriendo y se esconde.
Entre lágrimas, le pregunto ahora al retrato de ella:
«¿Eres tú?». Pero mi novia tampoco me responde.
Lleno mi copa de vino, para dejar que me sumerja,
y pregunto: «¿Eres tú?»... Y la copa se desvanece en humo.
También le pregunto a mi espada: «¿Eres tú?». Pero está callada.
Y mientras me desplomo, derrotado, en el sillón,
una sombra blanca se desprende de la pared.
Me vuelvo hacia ella con sangre en mis palabras,
Y en los ojos de Jesús solo hay paz.
Pregunto: «¿Eres tú?». La Sombra dice: «Yo soy».
*
NE VOM ÎNTOARCE ÎNTR-O ZI
Ne vom întoarce într-o zi,
Ne vom întoarce neapărat.
Vor fi apusuri aurii,
Cum au mai fost când am plecat.
Ne vom întoarce neapărat,
Cum apele se-ntorc din nori
Sau cum se-ntoarce, tremurat,
Pierdutul cântec, pe viori.
Ne vom întoarce într-o zi...
Și cei de azi, cu pașii grei,
Nu ne-or vedea, nu ne-or simți
Cum vom pătrunde-ncet în ei.
Ne vom întoarce ca un fum,
Ușori, ținându-ne de mâini,
Toți cei de ieri în cei de-acum,
Cum trec fântânile-n fântâni.
Cei vechi ne-om strecura, tiptil,
În toate dragostele noi
Și-n cântecul pe care și-l
Vor spune alții, după noi.
În zâmbetul ce va miji
Și-n orice geamăt viitor
Tot noi vom sta, tot noi vom fi
Ca o sămânță-n taina lor.
Noi, cei pierduți, re-ntorși din zări,
Cu vechiul nostru duh fecund,
Ne-napoiem și-n disperări,
Și-n răni ce-n piepturi se ascund.
Și-n lacrimi ori în mângâieri
Tot noi vom curge, zi de zi,
În tot ce mâine, ca și ieri,
Va sângera sau va iubi.
REGRESAREMOS ALGÚN DÍA
Regresaremos algún día;
Sin duda regresaremos.
Habrá atardeceres dorados,
Tal como los que había cuando nos fuimos.
Sin duda regresaremos,
Como las aguas regresan de las nubes,
O como una canción perdida vuelve,
Temblorosa, a los violines.
Regresaremos algún día...
Y los de hoy no nos verán ni nos percibirán
Mientras, con pasos pesados,
Retornamos lentamente a su interior.
Regresaremos como el humo,
Sin peso, tomados de la mano
—todos los de ayer dentro de los de hoy—,
Tal como los pozos fluyen hacia otros pozos.
Nosotros, los viejos, nos deslizaremos
Sigilosamente en todos los nuevos amores
Y en la canción que quienes vengan
Después de nosotros se cantarán unos a otros.
En la sonrisa que despuntará
Y en cada gemido futuro,
Somos nosotros quienes habitaremos y quienes existiremos:
Como una semilla en el misterio de ellos.
Nosotros, los perdidos, que regresamos de lejanos horizontes
Con nuestro espíritu antiguo y fecundo,
Volvemos atrás: tanto a la desesperación
Como a las heridas ocultas en nuestro pecho.
Y entre lágrimas o caricias,
Seremos nosotros quienes fluiremos, día tras día,
Y en todo aquello que mañana —al igual que ayer—
Sangrará o amará.
Radu Gyr
El poeta, dramaturgo, ensayista, periodista y político Radu GYR (nacido como Radu Ștefan Demetrescu) —autor, entre otras obras, de la letra del «Himno de la Juventud Legionaria» y del «Himno de los Héroes Moța y Marin» y apodado el «poeta de las prisiones» por haber pasado casi veinte años encarcelado bajo tres dictaduras (las de Carol II, Antonescu y los comunistas) como miembro del Movimiento Legionario— nació el 2 de marzo de 1905 en Câmpulung Muscel.
Fue también el único poeta condenado a muerte (en 1959) por un poema (concretamente, el poema de carácter manifiesto «¡Levántate, Gheorghe, levántate, Ioan!») escrito contra el régimen comunista. Posteriormente, su pena fue conmutada por 25 años de trabajos forzados.
Debutó a los 14 años con el poema dramático «În munți» («En las montañas»), publicado en la revista del instituto «Carol I» de Craiova, donde cursaba sus estudios, y, como estudiante de la Facultad de Letras y Filosofía de la Universidad de Bucarest, publicó el volumen Liniști de schituri/ Los silencios de las ermitas en 1924.
Obra poética (selecciones): Cerbul de lumină/ El ciervo de luz (1928), Stele pentru leagăn/ Estrellas para la cuna (1936), Cununi uscate/ Coronas de flores secas (1938), Corabia cu tufănici/ El barco con crisantemos de otoño (1939), Poeme de răsboiu/ Poemas de guerra (1942), Balade/ Baladas (1943), Poezii din închisori/ Poemas carcelarios (1982, Canadá), Poezii (volumele I-III: Sângele temniței, Balade, Stigmate, Lirica orală)/ Poemas (volúmenes I-III: Sangre carcelaria, Baladas, Estigmas, Poesía lírica oral — 1992-1994), Anotimpul umbrelor/ La temporada de las sombras (1993), Ultimele poeme/ Últimos poemas (1994), Pragul de piatră/ El umbral de piedra (1998), Era o casă albă/ Era una casa blanca (2000).
Profesor asistente y profesor asociado en la Universidad de Bucarest.
Durante la breve administración legionaria (septiembre de 1940 – enero de 1941), en su calidad de secretario general de Teatros, supervisó la creación del teatro «Barascheum», el actual Teatro Estatal Judío de Bucarest.
Contribuyó a casi todas las revistas más importantes de su tiempo: "Adevărul literar și artistic" (<Verdad literaria y artística>), "Vremea" (<El Tiempo>), "Gândirea" (<Pensamiento>), "Axa" (<Eje>), "Cuvântul" (<La Palabra>) y otras.
Recibió en múltiples ocasiones galardones de la Sociedad de Escritores Rumanos y de la Academia Rumana.
Tras ser liberado de prisión en 1964 a raíz de la amnistía general para los presos políticos, falleció el 29 de april de 1975.
Varios poemas de Radu Gyr se han publicado en antologías de poesía rumana editadas en ruso, portugués e inglés.
Actualmente, debido a una ley absurda de origen neomarxista, la personalidad y la obra de Radu Gyr están vetadas en la esfera pública rumana.